RSS

Tag Archives: સુનો ભાઈ સાધો

આપણા સંતો અને ગુરુઓને બિરદાવતી રચનાઓ

સુનો ભાઈ સાધો….સુરદાસના પદો.

૧.મૈયા મોરી.

મૈયા મોરી મૈ નહિ માખન ખાયો.

ભોર ભયે ગૈયન કે પછે,મધુવન મોહી પઠાયો,

ચર પ્રહર બંસીવટ ભટક્યો,સાંજ પરે ઘર આયો……

મૈ બાલક બહિયન કો છોટો છીંકો કેહી બિધ પાયો,

ગ્વાલ બાલ સબ બૈર પરે હૈ,બરબસ મુખ લીપટાયો…

તું જનની મનકી અતિ ભોરી,ઇનકે કહે પતી આયો,

જીય તેરે કછુ ભેદ ઉપજ હૈ,જાન પરાયો જાયો…..

યે લે આપણી લકુટી કમલીયા,બહુત હી નાચ નચાયો,

‘સૂરદાસ’ તબ વિહંસી જસોદા,લૈ ઉર કંઠ લાગ્યો…..

૨. અબ મૈ નાચ્યો…

અબ મૈ નાચ્યો બહુત ગોપાલ.

કામ ક્રોધકો પહરી ચોલના કંઠ વિષય કિ માલ.

મહામોહ કે નુપુર બાજત નિંદા શબદ રસાલ.

ભરમ ભર્યો પખવાજ ચલત કુસંગિત ચાલ,

તૃષ્ણા નાદ કરત ઘટ ભીતર,નાનાબિધ દે તાલ.

માયા કો કટી ફેટા બાંધ્યો,લોભ તિલક હૈ ભાલ.

કોટીક કલા કાછી દીખરાઈ,જલથલ સુધિ નહિ કાલ.

‘સૂરદાસ’કિ સવઈ અવિદ્યા દૂર કરો નંદલાલ…..

3.અવગુણ ચિત્ત ના ધરો..

પ્રભુ! મોરે અવગુણ ચિત્ત ન ધરો… (ધૃવ)

સમ-દરશી હૈ નામ તિહારો,
ચાહે તો પાર કરો…પ્રભુ !

એક નદિયા એક નાલ કહાવત,
મૈલો હી નીર ભરો!
જબ મિલ કરકે એક બરન ભયે,
સુરસરિ નામ પર્યો…પ્રભુ !

ઈક લોહા પૂજા મેં રાખત,
ઈક ઘર બધિક પર્યો
પારસ ગુણ અવગુણ નહીં ચિંતવત,
કંચન કરત ખરો…પ્રભુ !

(યહ) માયા! ભ્રમ-જાલ કહાવત,
’સૂરદાસ’ સગરો;
અબ કી બેર મોહિં પાર ઉતારો,
નહિ પ્રન જાત ટરો…પ્રભુ !

૪. નીસદીન બરસત….

નિસિદિન બરખત નૈન હમારે !

મધુકર, કહિ સમુઝાઇ, સૌંહ દૈ બૂઝતિ સાંચ ન હાંસી !!

કો જનક, જનનિ કો કહિયત, કૌન નારિ કો દાસી !

કૈસો બરન, ભેષ હૈ કૈસો, કેહિ રસ મેં અભિલાષી !!

પાવૈગો પુનિ કિયો આપુનો જો રે કહૈગો ગાંસી !

સુનત મૌન હ્વં રહ્યૌ ઠગો-સૌ સૂર સબૈ મતિ નાસી !!

૫. અખિયાં…

અખિયાં હરિ દરસન કિ પ્યાસી,

દેખ્યો ચાહત કમળ નયનકો,

નીસદીન રહતઉદાસી….અખિયાં

આએ ઉધો ઘીરે ગયે આંગન,

ઝારી ગયે ગરે ફાંસી,….અખિયાં

કેસર તિલક મોતિયાન કિ માલા,

વૃંદાવન કો વાસી…..અખિયાં

કાહુ કે મનકી કોં ન જાને,

લોગન કે મન હાંસી…..અખિયાં.

સૂરદાસ પ્રભુ તુમ્હરે દરસ બિન,

લૈ હૌં કરવત કાસી…અખિયાં.

Advertisements
 

ટૅગ્સ:

સંત સૂરદાસ.

સંત સુરદાસ ના નામથી તો કોઈક જ અજાણ હશે.તેમના અનેક પદો આજે પણ ગવાય છે.તેમનો સમય (૧૪૭૯ થી ૧૫૬૩)નો ગણાયો છે.તેમનો જન્મ ગરીબ બ્રામણ કુટુંબમાં થયો હતો.જે કુટુંબ પોતાનું ભારણ પોષણ માંડ માંડ કરતુ તે કુટુંબનું ચોથું સંતાન અને તે પણ અંધ ! એ જ આપણા મહાન સંત સુરદાસ.આ અપંગ તો શું કમાઈ દેવાનો? આવું વિચારી તેની ઘરવાળાઓ એ જ ખૂબ ઉપેક્ષા કરી.બાપનો પ્રેમ તો તો આ બાળકને ક્યારેય ન મળ્યો,પણ મા તેણે ખૂબ વ્હાલ કરતી.તેને પોતાના ખોળામાં બેસાડી,હળવે સાદે ભજનો ગાતી.પાંચ-છ વર્ષનો થતામાં તો આ બાળકને આવા ભજનો મોઢે થઇ ગયા.તેના ઘર પાસેથી જે ભજન મંડળી પસાર થાય તેના ભજનો તે યાદ રાખીને ગાવા લાગ્યો.તે હમેશા મા ને કહેતો,”મા મારે આ લોકો સાથે જવું છે.” 

આવા સૂર નો જન્મ દિલ્હી નજીક એક ગામમાં ઈ.સ.૧૪૭૯ માં થયો.એક શ્રીમંતે કામના બદલામાં સૂર ના પિતાને બે સોના મહોરો આપી.હવે તેણે તો ચિંતા થઇ ગઈ કે,આ મહોરો આવા ઘરમાં રાખવી ક્યા?!એટલે તેણે એ મ્હોરોને એક ચીંથરામાં બાંધીને રાખી  અને સૂઈ ગયો.રાતે ઉંદરો આ ચીંથરાને તેમના દરમાં લઇ ગયા.અને સવારે શોધાશોધ થઇ ગઈ.સુરદાસે પિતાને કહ્યું કે,હું તે શોધી આપું પણ શરત મૂકી કે,’મને ઘરમાંથી જાવા દેવો.” પિતાને ક્યા વાંધો હતો?સુરદાસે આ મહોરોનું ચીંથરું શોધી આપ્યું અને તેણે ઘર છોડ્યું.મા વલોપાત કરતી કહે કે,’બેટા,તું ન જા તારી કોણ સંભાળ લેશે?’તો સુરદાસે જવાબ આપ્યો કે,” મા જે સહુની સંભાળ લે છે તે મારી પણ લેશે.”

સુરદાસ ચાલતો ચાલતો એક ગામમાં આવ્યો તે ગામમાં એક તળાવ.એ તળાવની પાળે બેઠો અને ધીમે સાદે ભજનો ગાવા લાગ્યો.તે સાંભળી એક પછી એક લોકો ભેગા થવા લાગ્યા અને તેના ભજનો સાંભળી લોકો ખૂબ જ ખુશ થયાં અને સુરદાસને એ ગામમાં જ એક ઝુંપડી બાંધી આપી.હવે તે પદો રચવા માંડ્યો અને તે પદો તેણે ગાવામાંડ્યા.એના પદોમાં ઊંડી આંતર દ્રષ્ટિ પ્રગટ થતી.લોકો પણ તેમના પદો ગાતાં,અને તેનો પ્રચાર કરતાં.આમ કરતાં કરતાં ‘સૂર’૧૮ વર્ષના થઇ ગયા.અને તેઓ ભક્ત તરીકે ઓળખાવા લાગ્યા.પણ હવે તેમણે લાગ્યું કે,કોઈ જગ્યાએ ખ્યાતિમાં બંધાવું નહિ.એટલે તેમણે આ ગામ છોડ્યું અને યમુના કિનારે “ગૌઘાટ”મા રહ્યા.હવે આ ઘાટ પર રોજ મહાપ્રભુજી વલ્લભાચાર્ય આવતા.તેઓ વારંવાર સુરદાસના પદો અને ભજનો સાંભળી ખુશ થતાં.એક દિવસ તેમણે સુરદાસનું,‘મો સમ કૌન કુટિલ ખલ કામી’આ ભજન સાંભળ્યું અને તેમણે સુરદાસને શિખામણ આપી કે,”તું તારા પદો અને ભજનોમાં વિલાપ કે ક્રંદન નો ભાવ ન દર્શાવ પણ પ્રભુની લીલા,કે પ્રભુના રૂપનું દર્શન લખ.”તો સુરદાસે જવાબ આપ્યો કે,’મહાપ્રભુજી મેં તો જેનોઅનુંભાવ કર્યો છે તેનું વર્ણન કરું છું,કૃષ્ણ લીલાનો મને જાતે અનુભવ નથી”

અને મહાપ્રભુજીએ તેમને એ અનુભવ કરાવ્યો.અને “શ્રી કૃષ્ણ શરણં મમ” નો મંત્ર આપ્યો.અને સુરદાસે કૃષ્ણલીલાનું વર્ણન સાંભળીને જે પદ રચ્યું તે ભક્તિ સાહિત્યમાં અમર થઇ ગયું અને તે પદ છે,”મૈયા મોરી મૈ નહિ માખણ ખાયો”.આવા બીજા પણ પદો તે જ વખતે તેમણે રચ્યા.અને મહાપ્રભુજીએ તેમને કહ્યું કે,

“સૂર તારો જન્મ જ ગાવા માટે થયો છે.ગાઓ”.

અને બસ સુરના અનેક પદો ભજનોની ગાડી પુરપાટ દોડવા લાગી.

-અબ મૈ નાચ્યો બહોત ગોપાલ,-

“સુરદાસકી સવ ઈ અવિદ્યા દૂર કરો નંદલાલ.”અને મહાપ્રભુજી કહે કે,’સૂર હવે તમારી બધી જ અવિદ્યા દૂર થઇ ગઈ.તમે સવાલાખ પદો રચશો’.એક દિવસ સુરદાસજી જમવા બેઠાં.તેમની સેવામાં કાયમ એક છોકરો રહેતો.જયારે તેઓ જમવા બેઠાં ત્યારે ત્યાં પાણી ન હતું.તેથી તેમણે પાણી લાવવા માટે છોકરાને બુમ પડી.પણ છોકરો આવ્યો નહિ.ફરીથી તેમણે બુમ પાડી,પણ છોકરો આવ્યો નહિ,અને ક્યાંકથી કોઈ આવીને પાણી આપી ગયું.અને તે પણ સોનાની ઝારીમાં.થોડી વારે છોકરો આવ્યો અને કહે કે,’લ્યો ભગત હું પાણી આપવાનું  ભૂલી ગયો હતો.”તો સુરદાસજીએ કહ્યું કે,હમણાં તો તું આપી ગયો.તો છોકરાએ કીધું કે “ના ભગત હું અહિયાં હતો જ નહિ.”ત્યારે તેમને થયું કે “તો કોણ પાણી આપી ગયું?!”અને છોકરાએ ત્યાં જોયું તો સોનાની ઝારી પડી હતી,અને પછી ખબર પડી કે,મંદિરમાંથી ઠાકોરજીની સોનાની ઝારી ગુમ છે!

સુરદાસ જી ની ૮૦ વર્ષે અચાનક તબિયત બગડી.તેમને પોતાનો અંત નજીક લાગ્યો.તેની એમને ચિંતા નહોતી,પણ તેમનો સવાલાખ પદોનો સંકલ્પ અધુરો રહેશે તેની ચિંતા વધારે હતી.તેમનાં હવે ૨૫૦૦૦ પદ બાકી હતાં અને કહેવાય છે કે,આ ૨૫૦૦૦ પદ ભગવાને “સૂર શ્યામ” ના નામે રચ્યા અને તેમનો સવાલાખ પદોનો સંકલ્પ પૂર્ણ કર્યો.છેલ્લે તેઓ મથુરા પાસે એક ‘પરાસેલી’  નામના ગામમાં રહ્યા.તેઓ ઈ.સ.૧૫૬૩ માં મૃત્યુ પામ્યા.

તેમની જીવનભરની સાધનાનો અર્ક તેમના તમામ પદ અને ભજનોમાં દેખાય છે.આજે પણ તેઓ તેમના પદો દ્વારા આપણી સાથે જ છે.

 

ટૅગ્સ:

ભણે નરસૈયો – નરસિહ મહેતાના પ્રસિદ્ધ પ્રભાતિયા,ભજનો અને પદો.

જાગને જાદવા કૃષ્ણ ગોવાળિયા

તુજ વિના ધેનમાં કોણ જાશે ?

ત્રણસેં ને સાઠ ગોવાળ ટોળે મળ્યા

વડો રે ગોવાળિયો કોણ થાશે ? … જાગને

દહીંતણા દહીંથરા, ઘી તણાં ઘેબરાં

કઢિયેલ દૂધ તે કોણ પીશે ?

હરિ મારો હાથિયો,કાળી નાગ નાથિયો

ભૂમિનો ભાર તે કોણ લેશે ? … જાગને

જમુનાને તીરે ગૌધણ ચરાવતાં

મધુરી શી મોરલી કોણ વાહશે ?

ભણે નરસૈંયો તારા ગુણ ગાઇ રિઝીએ

બૂડતાં બાંયડી કોણ સાહશે ? … જાગને

૨.

નરસિહ મહેતાનું હવે પછીનું જે ભજન છે તે જગ-પ્રસિદ્ધ છે અને આપણા રાષ્ટ્ર-પિતા “મહાત્મા ગાંધી નુ અત્યંત પ્રિય પણ છે.

વૈષ્ણવ જન તો તેને રે કહીએ જે , પીડ પરાયી જાણે રે.

પરદુઃખે ઉપકાર કરે તોયે ,મન અભિમાન ન આણે રે…

સકળ લોકમાં સહુને વંદે,નિંદા ન કરે કેની રે,

વાચ,કાછ,મન નિશ્છલ રાખે,ધન ધન જનની તેની રે….

સમદ્રષ્ટિ ને તૃષ્ણા ત્યાગી,પરસ્ત્રી જેણે માત રે,

જીહ્વા થકી અસત્ય ન બોલે,પર ધન નવ ઝાલે હાથ રે….

મોહ માયા વ્યાપે નહિ જેને.દ્રઢ વૈરાગ્ય જેના મનમાં રે,

રામનામ શુ તાલી રે લાગી,સકળ તીરથ તેના તનમાં રે….

વણલોભી ને કપટ રહિત છે,કામ ક્રોધ નિવાર્યા રે,

ભણે નરસૈયો તેનું દરશન કરતાં,કુળ એકોતેર તાર્યા રે….

૩.

એવા રે અમો એવા રે એવા તમે કહો છો વળી તેવા રે

ભક્તિ કરતાં જો ભ્રષ્ટ કહેશો તો કરશું દામોદરની સેવા રે.

જેનું મન જે સાથે બાંધ્યું પહેલું હતું ઘર-રાતું રે,

હવે થયું છે હરિરસ-માતું ઘેર ઘેર હીંડે છે ગાતું રે.

કર્મ-ધર્મની વાત છે જેટલી તે મુજને નવ ભાવે રે, સઘળા પદારથ જે થકી પામ્યો તે મારા પ્રભુજીની તોલે ના’વે રે.

સઘળા સંસારમાં એક હું ભૂંડો ભૂંડાથી વળી ભૂંડો રે,

તમારે મન માને તે કહેજો નેહ લાગ્યો છે મને ઊંડો રે.

હળવા કરમનો હું નરસૈંયો મુજને તો વૈષ્ણવ વહાલા રે,

હરિજનથી જે અંતર ગણશે તેના ફોગટ ફેરા ઠાલા રે.

૪.

આજની ઘડી તે રળિયામણી, હાં રે !

મારો વ્હાલોજી આવ્યાની વધામણી જી રે…..આજની ઘડી

જી રે તરિયા તોરણ તે બંધાવિયા,

હે મારા વ્હાલાજીને મોતીડે વધાવિયા જી રે…. આજની ઘડી.

જી રે લીલુડાં વાંસ વઢાવિયા,

હે મારા વ્હાલાજીનો મંડપ રચાવિયે જી રે…. આજની ઘડી.

જી રે પૂરો સોહાગણ સાથિયો, હે મારો વ્હાલો આવે મલપતો હાથિયો જી રે…. આજની ઘડી.

જી રે જમુનાના નીર મંગાવિયે,

હે મારા વ્હાલાજીના ચરણ પખાળિયે જી રે… આજની ઘડી.

જી રે સહુ સખીઓ મળીને વધાવિયે, હે મારા વ્હાલાજીની આરતી ઉતારિયે જી રે… આજની ઘડી.

જી રે તન-મન-ધન, ઓવારિયે,

હે મારા વ્હાલાજીની આરતી ઉતારિયે જી રે… આજની ઘડી.

જી રે રસ વાધ્યો છે અતિ મીઠડો,

હે મે’તા નરસિંહનો સ્વામી દીઠડો જી રે….આજની ઘડી.

૫.

નાગર નંદજીના લાલ !

રાસ રમંતા મારી નથડી ખોવાણી.

કાના ! જડી હોય તો આલ

રાસ રમંતા મારી નથડી ખોવાણી… નાગર નંદજીના લાલ !

નાની નાની નથણી ને માંહી જડેલા મોતી,

નથણી કારણ નિત્ય ફરું જોતી જોતી … નાગર નંદજીના લાલ !

નાની નાની નથણી ને માંહી જડેલા હીરા,

નથણી આપો ને મારા સુભદ્રાના વીરા… નાગર નંદજીના લાલ !

નાનેરી પહેરું તો મારે નાકે ના સોહાય,

મોટેરી પહેરું તો મારા મુખ પર ઝોલાં ખાય… નાગર નંદજીના લાલ !

આંબે બોલે કોયલડી ને વનમાં બોલે મોર

રાધાજીની નથણીનો શામળિયો છે ચોર… નાગર નંદજીના લાલ !

નથણી કારણે મેં તો ઢૂંઢ્યું છે વૃંદાવન,

નથણી આપો ને મારા તમે પ્રાણજીવન … નાગર નંદજીના લાલ !

નથણી આપોને પ્રભુ નંદના કુમાર,
નરસૈંયાના સ્વામી ઉપર જાઉં બલિહાર… નાગર નંદજીના લાલ !

 ૬.

મારી હૂંડી સ્વીકારો મહારાજ રે, શામળા ગિરધારી
મારી હૂંડી શામળિયાને હાથ રે , શામળા ગિરધારી

રાણાજીએ રઢ કરી, વળી મીરા કેરે કાજ
ઝેરના પ્યાલા મોકલ્યાં રે, વ્હાલો ઝેરના જારણહાર રે
શામળા ગિરધારી ! મારી હૂંડી સ્વીકારો મહારાજ રે

સ્થંભ થકી પ્રભુ પ્રગટીયા, વળી ધરિયાં નરસિંહ રૂપ
પ્રહલાદને ઉગારિયો રે, વ્હાલે માર્યો હરણાકંસ ભૂપ રે;
શામળા ગિરધારી ! મારી હૂંડી સ્વીકારો મહારાજ રે

ગજને વ્હાલે ઉગારિયો, વળી સુદામાની ભાંગી ભૂખ
સાચી વેળાના મારા વ્હાલમા રે, તમે ભક્તોને આપ્યાં ઘણાં સુખ રે;
શામળા ગિરધારી ! મારી હૂંડી સ્વીકારો મહારાજ રે

પાંડવની પ્રતિજ્ઞા પાળી, વળી દ્રૌપદીનાં પૂર્યાં ચીર,
નરસિંહ મહેતાની હૂંડી સ્વીકારજો રે, તમે સુભદ્રાબાઈના વીર રે;
શામળા ગિરધારી ! મારી હૂંડી સ્વીકારો મહારાજ રે

ચાર જણા તીરથવાસી ને, વળી રૂપિયા સો સાત,
વહેલા પધારજો દ્વારિકા રે, એને ગોમતી નાહ્યાની ખાંત રે;
શામળા ગિરધારી ! મારી હૂંડી સ્વીકારો મહારાજ રે

રહેવાને નથી ઝૂંપડું, વળી જમવા નથી જુવાર,
બેટો બેટી વળાવિયાં રે, મેં તો વળાવી ઘર કેરી નાર રે;
શામળા ગિરધારી ! મારી હૂંડી સ્વીકારો મહારાજ રે

ગરથ મારું ગોપીચંદન, વળી તુલસી હેમનો હાર,
સાચું નાણું મારો શામળો રે, મારે દોલતમાં ઝાંઝપખાજ રે;
શામળા ગિરધારી ! મારી હૂંડી સ્વીકારો મહારાજ રે

તીરથવાસી સૌ ચાલિયા, વળી આવ્યા નગરની માંહ્ય,
આ શહેરમાં એવું કોણ છે રે, જેનું શામળશા એવું નામ
શામળા ગિરધારી ! મારી હૂંડી સ્વીકારો મહારાજ રે

નથી બ્રાહ્મણ નથી વાણિયો, નથી ચારણ નથી ભાટ,
લોક કરે ઠેકડી, નથી શામળશા શેઠ એવું નામ રે
શામળા ગિરધારી ! મારી હૂંડી સ્વીકારો મહારાજ રે

તીરથવાસી સૌ ચાલીયા, વળી આવ્યા નગરની બહાર,
વેશ લીધો વણિકનો રે, મારું શામળશા શેઠ એવું નામ રે
શામળા ગિરધારી ! મારી હૂંડી સ્વીકારો મહારાજ રે

હૂંડી લાવો હાથમાં, વળી આપું પૂરા દામ,
રૂપિયા આપું રોકડા રે, મારું શામળશા એવું નામ રે;
શામળા ગિરધારી ! મારી હૂંડી સ્વીકારો મહારાજ રે

હુંડી સ્વીકારી વ્હાલે શામળે, વળી અરજે કીધા કામ
મહેતાજી ફરી લખજો, મુજ વાણોતર સરખાં કાજ રે;
શામળા ગિરધારી ! મારી હૂંડી સ્વીકારો મહારાજ રે

૭.

વા વાયા ને વાદળ ઊમટ્યાં,

ગોકુળમાં ટહુક્યા મોર,
મળવા આવો સુંદીરવર શામળિયા.

તમે મળવા તે ના’વો શા માટે
નહીં આવો તો નંદજીની આણ … મળવા.

તમે ગોકુળમાં ગોધન ચોરંતા,
તમે છો રે સદાના ચોર … મળવા.

તમે કાળી તે કામળી ઓઢંતા,
તમે ભરવાડના ભાણેજ … મળવા.

તમે વ્રજમાં તે વાંસળી વાજંતા,
તમે ગોપીઓના ચિત્તના ચોર … મળવા.

મહેતા નરસિંહના સ્વામી શામળિયા,

એમને તેડી રમાડ્યા રાસ ... મળવા.

મેહુલો ગાજે ને માધવ નાચે,
રૂમઝૂમ વાગે પાયે ઘુઘરડી રે,
તાલ પખાજ વજાડે રે ગોપી,
વહાલો વજાડે વેણુ વાંસલડી રે.

પહેરણ ચીર, ચરણા ને ચોળી,
ઓઢણ આછી લોબરડી રે;
દાદુર, મોર, બપૈયા બોલે,
મધુરી શી બોલે કોયલડી રે.

ધન્ય બંસીવટ, ધન્ય જમુનાતટ,
ધન્ય વૃંદાવનમાં અવતાર રે;
ધન્ય નરસૈયાની જીભલડીને,
જેણે ગાયો રાગ મલ્હાર રે..

૯.

કાનજી તારી મા કહેશે પણ અમે કાનુડો કહેશું રે…
એટલું કહેતા નહી માને તો ગોકુળ મેલી દેશું રે… કાનજી.

માખણ ખાતાં નહોતું આવડતું મુખ હતું તારૂં એંઠુ રે…
ગોપીઓએ તારું ઘર કેરાણુ જઈ ખુણામાં પેઠું રે… કાનજી.

ઝુલણ પહેરતાં નહોતું આવડતું અમે તે દી’ પહેરાવતાં રે…
ભરવાડોની ગાળ્યું ખાતો અમે તે દિ’ છોડાવતાં રે… કાનજી.

કાલો ઘેલો તારા માત-પિતાનો અમને શેના કોડ રે…
કરમ સંજોગે આવી ભરાણા આંગણાં જોડાજોડ રે… કાનજી.

ઘૂટણીયા ભેર હાલતો ચાલતો બોલતો કાલું ઘેલું રે…
ભલે મલ્યા મહેતા નરસિંહના સ્વામી પ્રેમ ભક્તિમાં રેલું રે…કાનજી.

 ૧૦.

આશા ભર્યા તે અમે આવિયાં
ને મારે વાલે રમાડ્યા રાસ રે,
આવેલ આશા ભર્યા…… (૨)

શરદપૂનમની રાતડી ને
કાંઈ ચાંદો ચડ્યો આકાશ રે…. આવેલ

વૃંદા તે વનના ચોકમાં
કાંઈ નામે નટવરલાલ રે…. આવેલ

જોતાં તે વળતાં થંભિયાં
ઓલ્યા નદિયું કેરા નીર રે…. આવેલ

અષ્ટકુળ પર્વત ડોલિયા ને
ઓલ્યા ડોલ્યા નવકુળ નાગ રે…. આવેલ

મે’તા નરસૈયાના સ્વામી શામળિયા
સદા રાખો ચરણની પાસ રે…. આવેલ

૧૧. 

પઢો રે પોપટ રાજા રામના, સતી સીતાજી પઢાવે,
પાસે રે બંધાવી રૂડું પાંજરુ, મુખ થી રામ જપાવે.
હેજી વાલા, પઢો રે પોપટ રાજા રામના….

પોપટ તારે કારણે, લીલા વાંસ વઢાવું,
એનું રે ઘડાવું પોપટ પાંજરુ હીરલા રતને જડાવું.
હેજી વાલા, પઢો રે પોપટ રાજા રામના….

પોપટ તારે કારણે શી શી રસોઇ રંધાવું,
સાકરનાં કરી ચુરમા, ઉપર ઘી પિરસાવું.
હેજી વાલા, પઢો રે પોપટ રાજા રામના….

પાંખ પીળી ને પગ પાડુંરા, કોટે કાંઠલો કાળો,
નરસૈયાના સ્વામીને ભજો રાગ તાણી રૂપાળો.
હેજી વાલા, પઢો રે પોપટ રાજા રામના….

૧૨.

 ઘણાં વર્ષે,એટલેકે લગભગ ૧૯૯૪ ની મારી ડાયરી આજે મેં જયારે ખોલી ત્યારે મેં “આકાશવાણી”પરથી ગયેલું નરસિહ મહેતાનું આ પદ જોયું અને તમારી સામે મુકવાનું મન થયું.મને આનંદ એ જ છે કે મારી ડાયરીના પાના હજી પીળાં નથી પડ્યા.

સંતો,અમે રે વેવારીયા શ્રી રામના

વેપારી આવે છે બધાં ગામ ગામના ..

અમારું વસાણું સાધુ સહુ કોને ભાવે,

અઢારે વરણ જેને વો’રવાને આવે,

અમારું વસાણું કાળ દુકાળે ન ખૂટે,

જેને રાજા ન દંડે,જેને ચોર ન લુટે.

લાખ વિનાના લેખાં નહિ ને, પાર વિનાની પુંજી,

હોરવું હોય તો હોરી લેજો,  કસ્તુરી છે સોંઘી.

રામનામ ધન અમારે,વાજે ને ગાજે,

છપ્પન પર ભેરુ ભેરી-ભુંગળ વાગે,

આવરો ને ખાતાવહીમાં લક્ષ્મી-વરનું નામ,

ચિઠ્ઠીમાં ચતુર્ભુજ લખિયા ,નરસૈયાનું કામ.

મને પહેલા વાંચતા વાંચતા વિચાર આવ્યો કે,રસિહ મહેતા તો કૃષ્ણ ભક્ત છે ને રામનામ ની વાત કેમ ?!પણ અંત જોયું કે”ચિઠ્ઠીમાં ચતુર્ભુજ”અને ખાતા વહીમાં લક્ષ્મી-વર નું નામ.બસ પછી કોઈ સંદેહ ન રહ્યો.

 

ટૅગ્સ:

ભણે નરસૈયો. – સંત કવિ નરસિહ મહેતા નુ જીવન અને કવન.

નરસિહ મહેતા આપણા ગુજરાતીમાં ઉત્તમ  ભક્તિ કાવ્યો  લખનાર અને ગાનાર અજોડ સંત કવિ છે.એમના નામ થી કોણ અજાણ છે ?હુ સ્કુલમાં બાળકોને જ્યારે ગીતો શીખવતી ત્યારની વાત આ લખતાં યાદ આવે છે.તે સમયે નરસિહ મહેતાનું” વૈષ્ણવજન તો તેને રે કહીએ” શીખવતી હતી.ત્યારે પહેલા તો નરસિહ મહેતા વિષે વાત કહેતી હતી તે સમયે જે આજે પણ હુ માનું છું ,એ મે બાળકોને પણ કહ્યું હતું કે,” હુ પણ નરસિહ મહેતાની જ્ઞાતિનિ છું એનું મને ગૌરવ પણ છે અને મને  નાગર તરીકે શરમ પણ લાગે છે કે,અમે લોકોએ જ નરસિહ મહેતા જેવા ભક્તને કેટલા હેરાન કર્યા .”!

આજથી લગભગ ૫૦૦ વર્ષ પૂર્વે જુનાગઢ માં આવેલ તળાજા ગામમાં ,નાગર કોમ માં એમનો જન્મ થયો. બહુ નાની ઉમરે જ તેમણે માં- બાપને ગુમાવ્યા.અને ભાઈ ભાભીના આશરે મોટા થયાબાળપણ થી જ તેમણે ભગવાન અને સાધુ સંતોની સેવા પર ખુબ જ શ્રદ્ધા હતી.અને એટલે જ ભણવામાં બહુ ધ્યાન નહોતું.હવે એ વખતના રીવાજ મુજબ માત્ર ૯ વર્ષની ઉમરે જ તેમના લગ્ન માણેકબાઈ નામની કન્યા સાથે થયા.

જગ પ્રસિદ્ધ વાત છે કે ભાભીના મહેણાંએ એમનું જીવન બદલી નાખ્યું.તેઓ થોડા મોટા થયા એટલે,ભાઈએ તેમણે ઘોડા સાચવવાનું કામ સોપ્યું.એક દિવસ તેઓ ઘોડા માટે ઘાસ કાપવા જંગલમાં ગયાં અને ભારો લઈને આવ્યાં ત્યારે તેમને સખત ભુખ લાગી હતી ,આથી નાહી-ધોઈને સીધા પાટલી બેસી ગયાં,અને ભાભીએ મહેણું માર્યું કે,”આમ તો મુરખ છો પણ પેટ ભરવાની કેવી અક્કલ છે! તો એમણે જવાબ આપ્યો કે,”ભાભી ધાન તો બધાને ભગવાન પૂરે જ છે.”અને ભાભી નો મિજાજ ગયો અને કહ્યું ,”એટલી જ ભક્તિ હોય તો માગો તમારા ભગવાન પાસે તે આપશે!”અને ,”એ જ આપશે”!કહીને પાતળ પરથી ઉભા થઇ ગયાં ને અને ગામ છોડી જંગલ માં ભગવાનને ગોતવા ચાલી નીકળ્યા.

જંગલમાં એક શિવજીનું જીર્ણ મંદિર હતું.કઈ પૂજા કરવા પણ કોઈ જતું નહિ હોય એવી જગ્યા  હતી.બસ,નરસિહ મહેતા એ તો ત્યાં જ “અઠે દ્વારકા”કરીને જમાવી દીધું.સાત દિવસ સુધી એક ધ્યાને “ઓમ નમઃશિવાય”નો જાપ નિરંતર જપવા લાગ્યાં.છેવટે ભોળાનાથે પ્રસન્ન થઇ વરદાન માગવા કહ્યું.પણ નરસિહ મહેતાએ કહ્યું કે,”માગવા જેવું તો કઈ નથી,પ્રભુ!”ભગવાન કહે કે,”તોય દુર્લભ એવું કઈ માગ!”ત્યારે નરસિહ મહેતા કહે છે કે,”હે દેવ!તમને જે દુર્લભ હોય,તમને જે વલ્લભ હોય તે આપો.!”અને શંકર ભગવાને તેમણે શ્રી કૃષ્ણની રાસલીલાના દર્શન કરાવ્યા.અને ત્યારથી એક જ્યોત તેમના અંતરને ઉજાળી ગઈ.

મહેતાજી હવે પત્ની માણેકબાઈ અને પુત્ર શામળશા ને લઈને જુદા રહેવા લાગ્યાં.પણ ઘર ચલાવવાની ચિંતા ભગવાન ઉપર નાખી માત્ર ભક્તિ અને કીર્તનમાં વ્યસ્ત રહેવા લાગ્યાં.તેમણે લખ્યું,

જે ગમે જગત ગુરુ દેવ જગદીશને,તે તણો ખરખરો ફોક કરવો.

આપણો ચિંતવ્યો અર્થ કઈ નવ સરે,ઊગરે એક ઉદ્વેગ ધરવો.

હુ કરું ,હુ કરું એ જ અજ્ઞાનતા શકટનો ભાર જેમ શ્વાન તાણે,

સૃષ્ટિ મંડાણ છે સર્વ એણી પેરે, જોગી જોગેશ્વરા કોક જાણે!

ઋતુ લતા પત્ર ફળ-ફૂલ આપે યથા,માનવી મૂર્ખ મન વ્યર્થ શોચે,

જેહના ભાગ્યમાં જે સામે જે લખ્યું,તેહને તે સામે તે જ પહોચે!

સુખ સંસારી મિથ્યા કરી માનજો,કૃષ્ણ વિના બધું સર્વ કાચું!

જુગલ કર જોડી કરી નરસૈયો એમ કહે,જન્મ પ્રતિ જન્મ હરીને જ જાંચું.

સમય ના વહેણ વહી રહ્યા હતા.તેમનો પુત્ર શામળ હવે ૧૨ વર્ષનો થયો.પોતાના લગ્ન ૯ વર્ષે થયા હતા અને પુત્ર મોટો થઈ ગયો તેથી,માતા માણેકબાઈ પુત્રના લગ્ન માટે યોગ્ય કન્યા શોધવા માટે નરસિહ મહેતા ઉપર દબાણ કરવા લાગ્યાં.ભગત કહે કે,”બધી ચિંતા મારા નાથને છે,તે બધું યોગ્ય કરશે.”અને સાચે જ જાણે ભગવાને સાંભળ્યું હોય તેમ,રાજ્યના દીવાન અને ખમતીધર એવા મદન મહેતાની કન્યાનું માગું શામળ માટે આવ્યું.અને નાગરો ઈર્ષ્યાથી બળ્યા અને મદન મહેતાને નરસિહ મહેતાની  ખસ્તા હાલત નો ચિતાર આપ્યો.આથી તેમણે ભગતને કહ્યું કે,”મહેતાજી,મારા મોભાને છાજે એવી જાડી જાન લઈને આવજો.અને નરસિહ મહેતાએ કોઈના માગી તાગીને ગાડા-ઘોડા વગેરે એકઠા કરી,જાન જોડી, અને દીકરો રંગે ચંગે પરણી ઉતર્યો.

નરસિહ મહેતાના જીવનના અનેક ચમત્કારોનું વર્ણન છે.પણ આ ચમત્કારો અને કથાઓને મહત્વ ન આપીએ તો પણ એમની કૃષ્ણ તરફની ભક્તિ અને સર્વ સમર્પણને ,અને તેમના પદોને ઉચ્ચ કોટીના માનવા જ જોઈએ.એવામાં મહેતાજીના પિતાજીના શ્રાધ્ધનો  સમય આવ્યો,અને તેઓ પાંચ બ્રાહ્મણોને જમવા માટે નોતરું આપવા નીકળ્યા.ત્યારે નાતીલાઓએ મજાક ઉડાવતા કહ્યું કે,મહેતાજી,અમને પણ તમારે ત્યાં કોક વાર તો પ્રસાદ લેવા બોલાવો! અને પ્રસાદની તો ના કેમ પડાય?બધાને નોતરું આપ્યું.માણેકબાઈએ તેમણે ઘી લેવા મોકલ્યા અને ઘીવાળા વેપારીએ મહેતાજીને ભજન ગાવાનો આગ્રહ કર્યો. અને તેઓ ગાવાં બેસી ગયાં અને સમયનું ભાન જ ન રહ્યું.આ બાજુ,સીધું-સામાન અને ઘી-ગોળના ગાડાં તેમના ઘર આંગણે આવીને ઉભા.બધી રસોઈ બની અને આખી નગરી નાત મહેતાજીના પિતાનું શ્રાદ્ધ જમી,તૃપ્ત થઇ ઘરે ગઈ.મહેતાજી આવ્યાં અને જોયું તો આંખો પ્રસંગ  ઉકલી ગયો હતો.

આ ઉપરાંતતેમની દીકરી,કુંવરબાઈનું મામેરું જગવિખ્યાત કથા છે.શામળાજીને  હુંડી લખે છે, અને ભગવાન કુંવરબાઈના સાસુનું લાંબુ લચક લીસ્ટ પણ આખું શામળશા શેઠ બનીને પૂરે છે.ત્યારનું મહેતાજીનું એક ભજન અત્યંત પ્રચલિત છે,

મારી હૂંડી સ્વીકારો મહારાજ રે, શામળા ગિરધારી

મારી હૂંડી શામળિયાને હાથ રે , શામળા ગિરધારી

રાણાજીએ રઢ કરી, વળી મીરા કેરે કાજ
ઝેરના પ્યાલા મોકલ્યાં રે, વ્હાલો ઝેરના જારણહાર રે
શામળા ગિરધારી ! મારી હૂંડી સ્વીકારો મહારાજ રે

સ્થંભ થકી પ્રભુ પ્રગટીયા, વળી ધરિયાં નરસિંહ રૂપ
પ્રહલાદને ઉગારિયો રે, વ્હાલે માર્યો હરણાકંસ ભૂપ રે;
શામળા ગિરધારી ! મારી હૂંડી સ્વીકારો મહારાજ રે

ગજને વ્હાલે ઉગારિયો, વળી સુદામાની ભાંગી ભૂખ
સાચી વેળાના મારા વ્હાલમા રે, તમે ભક્તોને આપ્યાં ઘણાં સુખ રે;
શામળા ગિરધારી ! મારી હૂંડી સ્વીકારો મહારાજ રે

પાંડવની પ્રતિજ્ઞા પાળી, વળી દ્રૌપદીનાં પૂર્યાં ચીર,
નરસિંહ મહેતાની હૂંડી સ્વીકારજો રે, તમે સુભદ્રાબાઈના વીર રે;
શામળા ગિરધારી ! મારી હૂંડી સ્વીકારો મહારાજ રે

ચાર જણા તીરથવાસી ને, વળી રૂપિયા સો સાત,
વહેલા પધારજો દ્વારિકા રે, એને ગોમતી નાહ્યાની ખાંત રે;
શામળા ગિરધારી ! મારી હૂંડી સ્વીકારો મહારાજ રે

રહેવાને નથી ઝૂંપડું, વળી જમવા નથી જુવાર,
બેટો બેટી વળાવિયાં રે, મેં તો વળાવી ઘર કેરી નાર રે;
શામળા ગિરધારી ! મારી હૂંડી સ્વીકારો મહારાજ રે

ગરથ મારું ગોપીચંદન, વળી તુલસી હેમનો હાર,
સાચું નાણું મારો શામળો રે, મારે દોલતમાં ઝાંઝપખાજ રે;
શામળા ગિરધારી ! મારી હૂંડી સ્વીકારો મહારાજ રે

નથી બ્રાહ્મણ નથી વાણિયો, નથી ચારણ નથી ભાટ,
લોક કરે ઠેકડી, નથી શામળશા શેઠ એવું નામ રે
શામળા ગિરધારી ! મારી હૂંડી સ્વીકારો મહારાજ રે

તીરથવાસી સૌ ચાલીયા, વળી આવ્યા નગરની બહાર,
વેશ લીધો વણિકનો રે, મારું શામળશા શેઠ એવું નામ રે
શામળા ગિરધારી ! મારી હૂંડી સ્વીકારો મહારાજ રે

હૂંડી લાવો હાથમાં, વળી આપું પૂરા દામ,
રૂપિયા આપું રોકડા રે, મારું શામળશા એવું નામ રે;
શામળા ગિરધારી ! મારી હૂંડી સ્વીકારો મહારાજ રે

હુંડી સ્વીકારી વ્હાલે શામળે, વળી અરજે કીધા કામ
મહેતાજી ફરી લખજો, મુજ વાણોતર સરખાં કાજ રે;
શામળા ગિરધારી ! મારી હૂંડી સ્વીકારો મહારાજ રે

સમય આમ જ ભક્તિ અને ભક્તની કસોટીમાં વહેતો જાય છે.હરિજન વાસના આમંત્રણ ને માન આપીને તેઓ ત્યાં પણ ભજનોની રમઝટ બોલાવે છે.તેમના મતે,બધા જ હરિના જન છે.ભક્તિ કોઈ પણ કરી શકે,નાતજાત,અસ્પૃશ્યાતાને તેઓની ભક્તિમાં કોઈ નડતર નથી.આ ઘટના થી નાગરો રોષે ભરાઈને રા’માંડલિક આગળ “મહેતાજી સમાજને બગાડવાનું કામ કરે છે.”એવું આળ મૂકી ફરિયાદ કરે છે.રાજા તેમનું પારખું કરવા,જેલમાં પૂરે છે અને મહેતાજીના ગળામાં,મંદિરમાં જે  ભગવાનની મૂર્તિ છે તેનો હાર પહેરાવી કહે છે કે,”જો આ હાર પાછો ભગવાનના ગળામાં પહેરાવો તો માનું કે તમે સાચા ભક્ત છો.”મહેતાજી આખી રાત જેલમાં બેસી ભગવાનના ભજન ,ગુણગાન કરે છે,અને ચમત્કાર થાય છે ,જેલના દરવાજાના મજબુત તાળાં ખુલી જાય છે અને મહેતાજીના ગળાનો હાર પાછો મૂર્તિના ગળામાં આરોપાઈ જાય છે.રાજા ભગતની માફી માગે છે.પણ આ બનાવથી તેમનું મન જુનાગઢમાં થી ઉઠી જાય છે અને તેઓ ગામ છોડે છે અને થોડા સમય બાદ દેહ પણ છૂટે છે.

આમ જુઓ તો ભગવાન ભક્તની પોતાના તરફની ભક્તિની કસોટી તો કરતો જ રહે છે,પણ નરસિહ મહેતાની આખી જીન્દગી પોતાની ભક્તિને અને શ્રધ્ધાને સિદ્ધ કરવામાં જ ગઈ છે એમ લાગે.છતાં તેમણે તો ભજન મા મસ્ત રહી જીવનનો આનંદ જ લુંટ્યો છે.અને સર્વોત્તમ કહી શકાય એવા પદો અને ભજનો આપ્યાં છે.

ધન્ય  છે આવા ભક્તને,જે તેના ભગવાનથી પણ મૂઠી  ઊંચેરો છે.

 

ટૅગ્સ:

મીરાં બાઈ ના ગુજરાતી ભજનો.


૧. રામ રમકડું.

રામ રમકડું જડિયું રે રાણાજી મુને ,રામ રમકડું જડિયું.

રુમઝુમ  કરતુ મારે મંદિરે પધાર્યું ,

નહિ કોઈને હાથે ઘડિયું રે….રાણાજી મુને..

મોટા મોટા મુનિજન,મથી મથી થાક્યાં,

કોઈ એક વીરલાને હાથ ચડયું રે…રાણાજી …

સોન શિખરના રે ઘાટ થી ઉપર,

અગમ અગોચર નામ પડયું રે…રાણાજી…

બાઈ મીરાં કહે પ્રભુ ગીરીધર નાગર,

મારું મન શામળિયા શું માળિયું રે…રાણાજી…

૨. વનરાવન મોરલી.

વાગે છે રે વાગે છે ,વનરાવન મોરલી વાગે છે,

હે એનો શબદ ગગનમાં ગાજે છે,વનરાવન મોરલી વાગે છે.

વનરા તે વનને મારગ જાતાં,વા’લો દાણ દધિ ના માગે છે….

વનરા તે વનમાં રાસ રચ્યો છે,વ્હાલો રાસમંડળ માં બિરાજે છે….

પીળાં પીતાંબર જરકસી જામા,એને પીળો તે પટકો સાજે છે….

કાને તે કુંડળ માથે મુગટ છે,એના મુખ પર મોરલી બિરાજે છે….

વનરા તે વનની કુંજ ગલીનમાં,વા’લો થૈથૈ થનક થૈ નાચે છે….

બાઈ મીરાં કહે પ્રેભુ ગીરીધર ના ગુણ,એના દર્શન થી દુખડા ભાજે છે….

૩. રામ રાખે તેમ રહીએ.

રામ રાખે ત્યમ રહીએ ઓધવજી,રામ રાખે ત્યમ રહીએ,

અમે ચીઠ્ઠીના ચાકર છઈએ ઓધવજી…

કોઈ દિન પહેરીએ હિરના ચીર,તો કોઈ દિન સાદા ફરીએ,

કોઈ દિન ભોજન શીરો ને લાપશી,કોઈ દિન ભૂખ્યા રહીએ… ઓધવ જી..

કોઈ દિન રહેવાને બાગ બગીચા તો કોઈ દિન જંગલ  રહીએ,

કોઈ દિન સુવાને ગાડી ને તકિયા,કોઈ દિન ભોય પર સુએ…ઓધવજી..

બાઈ મીરાં કે પ્રભુ ગીરીધર નાગર,તો સુખ દુઃખ સર્વે સહીએ..ઓધવજી…

૪. ગોવિંદો પ્રાણ

ગોવિંદો પ્રાણ અમારો રે,મને જગ લાગ્યો ખારો રે,

મને મારો રામજી ભાવે રે,બીજો મારી નજરે ન આવે રે…

રાણોજી કાગળ મોકલે રે દેજો મીરાં ને હાથ,

સાધુની સંગત છોડી દિયો તમે,વસો અમારે સાથ…

સાંઢ વાળા સાંઢ શણગારજે મારે જાવું સો સો કોસ,

રાણાજી ના દેસમાં મારે જળ રે પીવાનો દોસ્…

ચૂંદડી ઓઢું ત્યારે રંગ ચૂવે રે,રંગ બે રંગી હોય,

ઓઢું હુ કાળો કામળો ,દુજો ડાઘ ન લાગે કોય…

મીરાં હરિની લાડલી  રે, રહેતી સંત હજૂર,

સાધુ સંગાથે સ્નેહ ઘણો,પેલા કપટી થી દિલ દુર….

૫.ઝેર તો પીધાં..

નથી રે પીધાં અણજાણી મેવાડા રાણા ઝેર તો પીધાં જાણી જાણી.

કોયલ ને કાગ રાણા,એક જ વરણા રે ,કડવી લાગે છે કાગવાણી…મેવાડા રાણા….

ઝેરના કટોરા જ્યારે,રાણાજી મોકલે,તેના બનાવ્યા દૂધ-પાણી…મેવાડા રાણા…

સાધુનો સંગ મીરાં છોડી દિયો રે,તમને ગણીશું પટરાણી…મેવાડા રાણા….

બાઈ મીરાં કહે પ્રભુ,ગીરીધરના ગુણ,મને રે મળ્યા સારંગપાણિ…મેવાડા રાણા…

૬.કુડી રે કાયા.

હો માનસરોવર  જઈએ,કુડી રે કાયા,માનસરોવર જઈએ.

હંસલો જાણીને વીરા સંગત કરીએરે,ભેળાં બેસીને મોતી ચણીએ રે….

સાધુ સંગાથે વીરા,સાધુ કહેવાયે,

નિત નિત ગંગાજી માં નાહીએ રે…કુડી રે કાયા…

માંહ્યલાએ મનડાને,કેમ તુ ભૂલ્યો વીરા,

દરસન ગુરુજીના કરીએ રે…કુડી રે કાયા….

બાઈ મીરાં કહે પ્રભુ,ગીરીધર નાગર,

ભવસાગર થી તરીએ રે…કુડી રે કાયા….

૭.બાઈ અમે બાળ કુંવારા,

કાનુડો શું જાણે મારી પીડ ,હે….બાઈ અમે બાળ કુંવારા.

જળ રે જમુનાના અમે,પાણીડે ગ્યા’તાં રે,

કાનુડે ઉડાડ્યાં આછાં નીર,

હે ઉડ્યા ફરરર રરરર રે….કાનુડો શું જાણે….

હુ રે વેરાગણ કા’ના,તમારે નામની વ્હાલા,

કાનુડે  માર્યા છે અમને તીર,

હે વાગ્યા અરરર રર રર રે…કાનુડો શું જાણે…

વૃંદા તે વનમાં વા’લા રાસ રચ્યો રે,

સોળસે ગોપીના તાણયાં  ચીર,

હે ફાડ્યા સરરર રર રર રે…કાનુડો શું જાણે..

બાઈ મીરાં કહે પ્રભુ,ગીરીધર ના ગુણ વ્હાલા,

કાનુડે બાળીને કીધા રાખ,

હે ઉડી ફરરર રર રર રે…કાનુડો શું જાણે…

૮. નાખેલ પ્રેમની દોરી.

નાખેલ પ્રેમની દોરી ગળામાં અમને,નાખેલ પ્રેમની દોરી.

આણી તીરે ગંગા વા’લા ઓલી તીરે જમુના વા’લા,

વચમાં કાનુડો નાખે ફેરી …પ્રેમની દોરી.

વનરા તે વનમાં વા’લે રાસ રચ્યો રે,

વાંસળી વગાડે ઘેરી ઘેરી…પ્રેમની દોરી..

બાઈ મીરાં કહે પ્રભુ ગીરીધરના ગુણ વહાલા,

ચરણોની દાસી પિયા તોરી,…પ્રેમની દોરી.

૯. દુખડા દિયે છે દા’ડી દા’ડી…

દુખડા દિયે છે દાડી દાડી,હે કાનુડા તારી મોરલી રે અમને,

દુખડા દિયે છે દાડી દાડી…

માઝમ રાતની રે મધરાતે સુરની,વાંસળી તે કોણે વગાડી,

હુ રે સુતી’તી મારા શયન ભવનમાં ને,નિંદરા તે કોણે ભગાડી…દુખડા..

સાસુ સસરાથી રે હુ તો છાનીમાની ઉઠીને,હળવેથી બાર ઉઘાડી,

વ્યાકુળ થઈને હુ તો તનડામાં મારા,પહેરતાં તો ભૂલી ગઈ સાડી..દુખડા.

કિયા રે કુહાડે તને કાપીરે લાવ્યો,કિયા રે સુથારે સુંવાળી,

શરીર જોને તારું સંઘે રે ચડાવી,તારા મનડામાં છેદ પડાવી…દુખડા …

મોરલી કહે હુ તો કામણગારી,હુ તો છું વ્રજ કેરી નારી,

બાઈ મીરાં કહે પ્રભુ ગીરીધર નાગર,તનડામાં તાપ રે સમારી…દુઃખડાં..

૧૦. તારું નામ.

નિત્ય નિત્ય ભજીએ તારું નામ,

હે પ્રેમે થકી અમને પ્રભુજી,એમ રાખે હો જી….

આણી તીરે  ગંગા વા’લા,ઓલી તીરે જમુના વા’લા ,

હે વચમાં ગોકુળિયું રૂડું ગામ….તારું નામ.

બાઈ મીરાં કહે પ્રભુ ગીરીધરના ગુણ વા’લા,

છેલ્લી બાકીના રમો રામ..તારું નામ.

૧૧. શું રે કરવું ?

શું રે કરવું રે રાણા ,શું રે કરવું?!

મોતીની માળા રાણાજી,કાંઠે નથી ધરવી મારે,

તુલસી ણી માળા પહેરી ફરવું…શું રે કરવું…

હીરની સાડીઓ રાણાજી ,અંગે નથી ધરવી મારે,

ભગવી ચીંથરીઓ પહેરી ફરવું…શું રે કરવું…

બાઈ મીરાં કહે પ્રભુ,ગીરીધર નાગર,

ગાઈ ગાઈને ભવ તરવું…શું રે કરવું..

૧૨. ક્યાં ગયો?

હે જી ક્યાં ગયો પેલો મોરલીવાળો,

અમારા ઘુઘટ ખોલી રે.

હે જી ક્યાં ગયો પેલો વાંસળી વાળો,

અમને રંગમાં ઝબોળી રે..

હમણાં વેણી ગુંથી હતી ને,પે’રી કસુંબલ ચોળીરે,

માત જસોદા સાખ પૂરે છે,કેસર છાંટ્યા ઘોળી રે…

જળ જમુના ના ભરવા ગયા’તાં,બેડાં નાખ્યા ઢોળી રે,

પાતળિયો પરપંચે ભરિયો,અમે તે અબળા ભોળી રે….

પ્રેમ તણી પ્રમદા ને અંતર,ગેબની મારી ગોળી રે,

બાઈ મીરાં કહે ગીરીધર નાગર,ચરણકમળ ચિત્ ચોરી રે…

 

ટૅગ્સ:

મીરાંબાઈ ના ભજનો – ભાગ – ૨


૧. મૈ તો ભીંજ ગઈ..

મત ડારો ,ડારો ના પિચકારી,મૈ તો ભીંજ ગઈ,

જિન્હેં ડારી સૌ સન્મુખ રહીએ,નહિ તો દુંગી ગારી….

ભર પિચકારી મુખ પર ડારી,ભીંજ ગઈ તન સારી…

લાલ ગુલાલ ઉડાવત લાગે,મૈ તો મનમેં બિચારી…

મીરાં કહે પ્રભુ,ગીરીધર નાગર,ચરણ કમળ બલિહારી…..

૨. માઈ રી મૈ તો…

બહુ જ સરસ ભજન મને ખુબ જ પ્રિય છે.

માઈ રી મૈ તો મધુબનમેં,નીરખ લિયો નંદલાલ,

પરખ લિયો નંદલાલ..

સિર પર મુકુટ ધરે,બાંસુરિયા અધર પરે,

ગળે બૈજયંતી માલ…નંદલાલ….

ભવરો કે ગુંજનમે ,કલીઓકે નૈનનમેં,

કુંજ કુંજ ડાલડાલ….નંદલાલ…

રાધા મન મોહ ભારે,મંદ મંદ હાસ કરે,

મીરાં કે પ્રભુ કૃપાલ…નંદલાલ…

૩. કિનુ સંગ કહેલું હોલી..

કીનું સંગ ખેલું હોલી,પિયા ત્યજ ગયે રી અકેલી…

માણિક મોતી સબ હમ છોડી,ગલમે પેની સેલી,

ભોજન ભવન ભલો નહિ લાગે,પિયા કારણ ભયી રે ઘેલી,

મુઝે દુરી કાહે મેલી…

અબ તુમ પ્રીત અવર સું જોડી,હમસે કરી કા પહેલી,

બહુ દિન બીતે અજહું ન આયે,લગ રહી હૈ તાલાવેલી,

કીનું દિલમાં એ હેલી….

શ્યામ બીના જીય્રો મુરઝાવે,જૈસે જલ બિન બેલી,

મીરાં કે પ્રભુ દરસન દીજો,મૈ તો જનમ જનમ કી ચેલી,

દરસ બીના ખડી દુહેલી…

૪. પિયા બિન મોહે નહિ…

ઘર આંગણ ના સુહાવૈ,રે પિયા બિન મોહે ન ભાવૈ.

દીપક જોય કહા કરું સજની,

પિય પરદેસ રહાવૈ,

સુની સેજ ઝહર જ્યું લાગે,

સિસક સિસક જીય જાગૈ….

ઐસો હૈ કોઈ પરમ સનેહી,

તુરત સને સૌ લાગે,

બા બિરિયા કદ,હાંસી મુઝકો,

હરી  હંસ કંઠ લગાવૈ,

મીરાં મિલ હોરી ગાવૈ….

૫. મુરલીયા બાજે રે…

મુરલિયા બાજે રે જમુના કે તીર,

મુરલીકી ધૂન મેરો મન હર લીનો,

ચિત્ ધરત નહિ ધીર…

કારો કનૈયા કારી કમલીયા,

કારો જમુના કો નીર…

મીરાં કે પ્રભુ ગીરીધર નાગર,

ચરણ કમળ પર સિર…..

૬. મોહે ઝહર દિયો..

રાણાજી તૈં ઝહર દિયો મૈ જાની.

જબ લગ કંચન કસીએ નાહી,હોત ન હેમ ન હાની,

લોકલાજ કુળ કાન જગત્કી,ભાય દીની પાની…

અપને ઘરકા પરદા કર લે,મૈ અબલા બૌરાની,

તારકાસ તીર લગ્યો મેરે હિયરે,ગરક ગયો સનકાની…

ગોવિંદ કે ગુણ ગાત હુ નીસદીન,નાચ નાચ મસ્તાની,

મીરાં પ્રભુ  કે આગે નાચી,ચરણ કમળ લીપટાની….

૭. નાહી બીસરું દિન રાતી..

હો તોહે  નાહી બીસરુ દિન રાતી,મોરે જનમ જનમ કે સાથી.

સુરજ ભી જાયેગા,ચંદા ભી જાયેગા,જાયેગી ધરતી આકાશી,

પાની જાયેગા ,પવન ભી જાયેગા,એક રહે અવિનાશી….

શ્યામ કે રંગમે રંગ જાઉં આલી,મુરલીકી ધૂન બન જાઉં,

મીરાં કહે પ્રભુ,દરસન દીજો, જનમ જનમ કી પ્યાસી…..

૮. બસ્યો મોરે નૈનનમેં..

બસ્યો મોરે નૈનનમેં નંદ લાલ,નંદલાલ,

મોહની મૂરત,સાવરી સૂરત,નૈના બને વિશાલ…..

આધાર સુધારસ મુરલી રાજત,ઉર બૈજયંતી માલ,

છુદ્ર ઘંટિકા કટી તટ શોભિત,નુપુર શબદ રસાલ….

મીરાં કે પ્રભુ સંતાન સુખદાયી,ભગત બછલ ગોપાલ… ( વત્સલ)

 

ટૅગ્સ:

જનમ ની જોગણ – મીરાં

“મીરાં “

બસ આ બે અક્ષર એટલે,“પવિત્રતા અને અમર કૃષ્ણ ભક્તિ “ મીરાં ની ભક્તિ અને  કૃષ્ણ પ્રેમ ની કોમળ ભાવના,તથા તેની કૃષ્ણ પ્રત્યેની તન્મયતા  તેના અલૌકિક પદ અને અને સંગીત રચનામાં પ્રતીત  થાય છે.જેને “સંકીર્તન” કહે  છે.મીરાં ને ઓળખવા ક્યાય દુર જવાની જરૂર નથી.પણ તેનું જીવન અને કવન જ મીરાં ની તન- મન- અને આત્માની પવિત્રતાની સુવાસ આપણને સંમોહિત કરી જાય છે.

આમ છતાં,”મીરાં” ને સમજવા માટે આપણે તેના જીવન અને કવન બંનેમાંથી પસાર થવું જ પડે.મીરાં ના પદોને સમજીએ તો જ અને ત્યારે જ એક ચીર શાંતિનો દરવાજો ખુલે છે અને આપણે તેના આધ્યાત્મિક મહેલના આંગણે ઉભા રહી શકીએ.અને તો જ મીરાં જેવી એક સંતના મનોરાજ્યનું “મોતી” આપણે પામી શકીએ.

મીરાં એટલે એક અદ્ભુત સ્ત્રી ચરિત્ર! તેના ભાવ-પદો  ઉત્તમ અને ઉંચી પ્રેમ-લક્ષણા ભક્તિ.!મીરાં એટલે કૃષ્ણ-પ્રેમનું ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ!

મીરાં નો જન્મ રાજસ્થાનના મેડતા માં રાઠોડ-રાજપૂત રાજ ઘરાનામાં ૧૪૯૮મ શરદ પૂર્ણિમાના દિવસે થયો હતો.તેના બાળપણ ની ઘણી રસપ્રદ વાતો અને ઘટનાઓ છે.તેમના રાજ પરિવારમાં સાધુ સંતોને ઘણું માન આપવામાં આવતું.એક વાર એક સંત આવ્યાં ખુબ સ્વાગત કરી તેમનું સન્માન કર્યું.આ સંત પાસે એક ખુબ સુંદર કૃષ્ણ ની મૂર્તિ હતી,બસ! આ મૂર્તિ મેળવવાની હઠ લઈને મીરાં બેસી ગઈ.તેને ઘરના એ ખુબ મનાવી પણ “માને તો એ મીરાં કેમ?” પરંતુ આ સંતને મનમાં થયું કે મારો આખો પ્રવાસ અહી જ પુરો થાય છે.આ મૂર્તિ  મીરાને સોપવા માટે જ આ યાત્રા નુ આયોજન થયું છે ,એવું લાગતા સંતે તે મૂર્તિ મીરાને આપી દીધી.અને ત્યારથી કૃષ્ણ તરફ ની મીરાં ની ભાવનાઓએ આકાર લેવાનું શરુ કર્યું.આ ઉપરાંત એક ઘટના છે કે બાળક મીરાં ના મહેલ પાસેથી એક ‘જાન ‘ એટલે કે વરઘોડો પસાર થતો હતો અને તેણે માં ને પૂછ્યું કે,”માં આ કોણ છે અને ક્યા જાય છે?”માં જવાબ આપે છે કે,”બેટા,આ તો વર રાજા છે અને પરણવા જાય છે.” અને મીરાં એ પ્રતિ પ્રશ્ન કર્યો કે,”માં,મારો વર કોણછે?”એટલે માં તો મીરાના ભોળપણ પર હસી પડી અને કહ્યું કે,“આ જ તો છે તારો વર,તારા હાથમાં જ છે કૃષ્ણની મૂર્તિ એ જ તારો વર.”  અને બસ! આ શબ્દો મીરાના જીવનના  એક અદ્ભુત વળાંક સાબિત થયાં.અને મીરાં એ ગાયું

માઈ મૈને ગોવિંદ લીન્હો મોલ,

કોઈ કહે સસ્તા,કોઈ કહે મહેંગા,

લીન્હો તરાજુ તોલ ….ગોવિંદ લીન્હો..

કોઈ કહે ઘરમે,કોઈ કહે બનમેં,

રાધા કે સંગ કિલોલ….ગોવિંદ લીન્હો..

મીરાં કે પ્રભુ ગીરીધર નાગર,

આવત પ્રેમ કે ડોલ…ગોવિંદ લીન્હો.

અને મીરાં કૃષ્ણ તરફ વળવા લગી,એને જ જોતી,એની સાથે જ રમતી અને એની સાથે વાતો કરતી,ગાતી,નાચતી. ધીરે ધીરે કૃષ્ તરફનો પ્રેમ ભક્તિનું રૂપ લેવા લાગ્યો .મીરાનો  સમય  રાજસ્થાનના રાજકારણમાં પણ કઈક ફેરફારનો સમય હતો..અને આ રાજરમતના ભાગ રૂપે અને પોતાના રાજ્યોને વધુ મજબુત કરવા માટે મીરાં ના લગ્ન ૧૮ વર્ષની વયે ઈ.સ.૧૫૧૬મા ચિત્તોડના રાણા સંગ્રામસિંહ ના  મોટા પુત્ર ભોજરાજ સાથે કરવામાં આવ્યા.મીરાં કૃષ્ણની મૂર્તિ લઈને સાસરે આવી.આ કુટુંબમાં માં દુર્ગાની પૂજા કરવામાં આવતી,ત્યારે મીરાંના સાસુએ મીરાને માતાજીની પૂજા કરવા કહ્યું અને મીરાએ આંખમાં આંસુ સાથે ખુબ નરમાશથી જવાબ આપ્યો કે,”હુ કૃષ્ણ સિવાય કોઈની પૂજા કે ભક્તિ નહિ કરું.”અને આ ભજન તેના ખજાનાના કોહીનુર સમું બની ગયું,

મ્હારા રે ગીરીધર ગોપાલ દુસરો ન કોયાં,

દુસરા ન કોઈ સાધો,સકલ લોક જોયાં….

ભાયા છાંડયા,બંધા છાંડયા ,છાંડયા સગા સુયા,

સાધા સંગ બૈઠ બૈઠ લોકલાજ ખોયાં….

ભગત દેખ્યા રાજી હ્યા,જગત દેખ્યાં રોયા,

અંસુવા જલ સિંચ સિંચ પ્રેમ-બેલ બોયા….

દધમથ  ઘૃત કાઢ લયા,ડાર દયા છુયા,

“મીરાં” વિષે લખનારા અથવા તેને ઓળખનાર અને તેના સાહિત્યને સમજનાર વ્યક્તિઓ માને છે કે,

મીરાં જ્યારે “રામ” શબ્દનું ઉચ્ચારણ કરે ત્યારે તેના મનમાં અશરીરી  “પારલૌકિક પરબ્રહ્મ”એવો અર્થ અભિપ્રેત હોય છે,અને

મીરાં જ્યારે “શ્યામ” શબ્દનું ઉચ્ચારણ કરે છે ત્યારે તેના મનમાં “ઈશ્વરનુ શરીરી રૂપ છે.

દુરદુરથી સાધુ-સંતો આવતા અને મીરાની ભક્ત તરીકેની કીર્તિ ચારે તરફ ફેલાતી જાતી હતી.એવામાં એક ખુબ દુખદ ઘટના બની ગઈ કે,એક યુદ્ધમાં ભોજરાજ નુ મૃત્યુ થયું.લગભગ ઈ.સ.૧૫૨૧ એનો સમય ગણાય છે.હવે ચિત્તોડની ગાદી પર મીરાનો દિયર વિક્રમ રાણા બન્યો,અને મીરાના કસોટીના દિવસો શરુ થયાં.રાણાને મીરાની ભક્તિ,સાધુ સંતો,કીર્તન,નાચવું વગેરે તરફ ખુબ ચીડ હતી.એટલે મીરાંને મારવા માટે તે અનેક પ્રયાસો કરી ચુક્યો.પણ,કહે છે ને કે,”જેને રામ રાખે તેને કોણ ચાખે?”રાણાએ એક વાર એક ટોપલામાં ભયંકર ઝેરી સાપ મોકલ્યો અને કહેવડાવ્યું કે,”આમાં તમારા ઠાકોરજી માટે ફૂલોની માળા છે.”મીરાંએ કરંડિયો ખોલ્યો અને,નાગ નહિ પણ સાચેસાચ ફૂલોની માળા જ નીકળી.આ માળા મીરાએ કૃષ્ણના ગળામાં પહેરાવી અને  ભજન ગાયું કે,

પાયોજી મૈને રામ રતન ધન પાયો..

વસ્તુ અમોલિક દી મેરે સતગુરુ,

કિરપા કર અપનાયો…..

જનમ જનમ કી પુંજી પાયી,

જગમે સભી ખોવાયો…..

ખરચે ન ખૂટે વાં કો ચોર ન લુટે,

દિન દિન બઢત સવાયો….

સતકી નાવ ખેવટિયા સતગુરુ,

ભવસાગર તર આયો…

મીરાં કે પ્રભુ ગીરીધર નાગર,

હરખ હરખ જસ ગાયો…..

અને આમ મીરાં ની કસોટીઓ થતી રહી,તેની પોતાના ભગવાન ઉપરની શ્રદ્ધા તેને આ બધામાંથી પાર ઉતારતી રહી.મીરાના હાથમાં તંબુર છે,પગે ઘૂઘરા બાંધ્યા છે,ને કૃષ્ણની મૂર્તિ સામે જોઈને મીરાં ધીમે સાદે ભજન ગાઈ રહી છે,આંખમાંથી અનરાધાર વહે છે.મહેલની એક દાસી એવામાં રાણાએ  મોકલેલ ઝેરનો કટોરો મીરાંને આપે છે.અને મીરાં અમૃત જાણીને એ ઝેર પી જાય છે.આ વખતે પણ ભગવાન ભક્તની વહારે આવી મીરાંને બચાવે છે.બસ,આ બનાવથી મીરાનું મન ચિત્તોડ ઉપરથી ઉઠી જાય છે અને છોડીને થોડો સમય પોતાને પિયર મેડતા જઈને રહે છે,અને પછી વૃંદાવન જાય છે.વૃંદાવન ની રજેરજ કૃષ્ણના પગલાં થી પાવન થઇ છે,અહી રહીને તેમણે કૃષ્ણ ભજનનું પૂર વહાવ્યું

બરસે બદરિયા સાવનકી,

સાવન કી મનભાવન કી …

સાવનમેં  ઉમ્ગ્યો મેરો મનવા,

ભનક સુની હરી  આવન કી…

ઉમડ ઘુમડ  ચહું દીસી સે આયો,

દામની  દમકે ઝર લાવન કી…

નન્હીં નન્હીં બુંદન મેહા બરસે,

સીતલ પવન સુહાવન કી…..

મીરાં કે પ્રભુ ગીરીધર નગર,

આનંદ મંગલ ગાવન કી….

વૃંદાવન થી તેઓ  ગુજરાતમાં  દ્વારકા ગયાં.અને પછી બાકીનું જીવન તેમણે ત્યાં જ વિતાવ્યું.દરમ્યાન વિક્રમજીતની બાદ ચિત્તોડની ગાદીએ  ઉદયસિંહ આવ્યો.અને તેને ચિત્તોડના પતન પાછળ ચિત્તોડની રાજરાણી અને ભક્ત-શિરોમણી મીરાનું અપમાન અને  તેનું ચિત્તોડ છોડી જવું જ છે એવી તેની  દ્રઢ માન્યતા હતી .તેથી તે હાથી ઘોડા અને પાલખી લઈને આદર પૂર્વક મીરાં ને પાછા ચિત્તોડ લઇ આવવા જાતે જાય છે.અને તેને ખુબ વિનવે છે,કે “માં,અમારો ગુનો  માફ કરો અને અમારા આ ગુન્હાની સજા ચિત્તોડની પ્રજાને ન આપો..આપ પાછા મહેલે પધારો.”અને મીરાં જવાબ આપે છે કે,”જોઉં ,હુ મારા ગિરધર ગોપાલ ની રજા મળે તો આવું.”આમ કહી તેઓ મંદિરમાં આવી ઉભા અને ભગવાનને કહ્યું કે,

 

 

 

 

 

 

 

પ્રભુ,પાલવ પકડીને રહી છું પ્રેમથી રે,

મારા છેલ્ છબીલા અંતરના આધાર,

હવે શરણાગત ની વહારે ચડજો વિઠ્ઠલા,

પ્રભુ,કૃપા કરી રાખો મીરાંને ચરણ ની પાસ!

એ જ સ્મિત,એજ મોર પીછ,અને એજ મધુર બંસી નો નાદ!અને મીરાં જાતનું ભાન ભૂલીને કૃષ્ણ ના હૃદય માં સમાઈ ગયાં! મીરાં અદ્રશ્ય થઇ ગયાં!આ સમય ૧૫૪૭ નો છે જ્યારે તેમની ઉંમર પચાસની પણ નહિ હોય!

ભારત ના સંત સાહિત્યમાં મીરાનું સ્થાન અજોડ છે.આજે ચારસો વર્ષે પણ આવી બીજી ભક્ત કવિ થઇ  નથી. તેમણે વ્રજ ભાષા,હિન્દી ભાષા અને ગુજરાતી ભાષા માં કાવ્યો ની રચના કરી છે.

જેમાં “મુખડાની માયાલાગી રે”-

“જુનું તો થયું રે દેવળ”- ગુજરાતીમાં ખુબ જાણીતા પદો છે.

૧       મુખડું.

મુખડાની માયા લાગીરે,મોહન પ્યારા,

મુખડું મેં જોયું તારું,સર્વ જગ થયું ખારું,

મન મારું રહ્યું ન્યારું રે….

સંસારી નુ સુખ એવું,ઝાંઝવાના નીર જેવું,

તેને તુચ્છ કરી ફરીએ રે….

મીરાબાઈ બલિહારી,આશા મને  એક તારી,

હવે હુ તો બડભાગી રે…

૨    દેવળ.

જુનું તો થયું રે દેવળ,જુનું તો થયું,

મારો હંસલો નાનો ને દેવળ,જુનું તો થયું.

આ રે કાયા રે હંસા ,ડોલવાને લાગી રે,

પડી ગયા દાંત માંહ્યલી રેખું તો રહ્યું…

તારે ને મારે હંસા,પ્રીત્યું બંધાણી રે,

ઉડી ગયો હંસ ,પિંજર પડી તો રહ્યું….

બાઈ મીરાં કહે પ્રભુ,ગીરીધર ના ગુણ વહાલા,

પ્રેમનો પ્યાલો તમને પાઉં ને પીઉં….

કૃષ્ણ તરફની અનન્ય ભક્તિ અને સર્વસ્વ સમર્પણ જે મીરાં માં જોયું છે એવી સમર્પણ ની ઉચ્ચ ભાવના અને સર્વસ્વ છોડવાની જે ત્યાગ વૃત્તિ બહુ ઓછા ભક્તોમાં જોવા મળી છે.આમ

મીરાં એટલે,ઉત્તમ વૈરાગી,

ઉત્કટ કૃષ્ણ પ્રેમી

અને જનમ ની જોગણ.

આવો જનમ કોઈનો હોઈ શકે? કઈ જ્યોતિ આ ધરા પર જન્મે છે ?અને કઈ ચિનગારી ચિદાનંદ ની શોધ નો તણખો બની જીવન પર્યંત કયા તત્વ ની અંદર સમાઈ  જાય છે !

 

ટૅગ્સ:

 
પરમ સમીપે

રચયિતા : નીલમ દોશી.. પરમ સમીપેની આરત સાથે આપણા સૌના જીવનમાં ઝળહળતો ઉજાસ ઉઘડે..એ પ્રાર્થના સાથે..

અલ્પ...લીંબડીવાળા

ઇશ્વર વિશેની વ્યાખ્યાઃ જે વ્યક્તિ પ્રમાણિકતા પુર્વક અને ખંત થી પોતાનુ કામ કરે એ મારો ઇશ્વર

જીવન સંધ્યાનો ઉજાસ

અડધો ગ્લાસ ભરેલો જોવો

વિચારનો પ્રચાર

"મહત્વાકાંક્ષા વિનાનો માણસ મૃત સમાન છે."

મારી બારી

દીપક ધોળકિયા

ગુજરાતી પ્રતિભા પરિચય

ગુજરાતનાં પનોતા સંતાનોનો પરિચય

ચંદ્ર પુકાર

ચંદ્રવદન મિસ્ત્રીનાં હ્રદય ભાવો

પટેલ પરિવાર

બ્રિસ્બેન, ઓસ્ટ્રેલિયાથી પટેલ પરિવારની અલપ ઝલપ

Booksonclick.com

અડધો ગ્લાસ ભરેલો જોવો

Tahuko

excerpts of Dr. Gunvant.B. Shah's essays, articles, books and lectures

arvindadalja.wordpress.com/

My little different Thoughts

ડૉ. સુધીર શાહ Dr. Sudhir Shah

સમય + સમજ + સંજોગ = સંતોષ Time + Understanding + Situation = Satisfaction

planetJV

colorful cosmos of chaos

"મધુવન"

ત્યાં લગી આશ સૃષ્ટિની જ્યાં લગી ઉગતા ફૂલો, જિંદગી જીવવા જેવી જ્યાં લગી કવિના કુળો

પાર્થેનીયમ

મારા શબ્દ..મારી વ્યથા.. મારી કવિતા..

surtiundhiyu

This WordPress.com site is the cat’s pajamas

%d bloggers like this: